«...ο σκύλος έφτασε μια Τρίτη»

Παθιασμένοι άνθρωποι και «τακτοποιημένες» αλγοριθμικές ιστορίες. Tι έδειξε μια έρευνα σε δείγμα άνω των 61.000 ιστοριών για το πού διαφέρει η ανθρώπινη γραφή από εκείνη της ΤΝ

O Έρνεστ Χέμινγουεϊ, ένας κατεξοχήν παθιασμένος άνθρωπος και συγγραφέας, περιμένοντας το σωτήριο έτος 1951 στο μπαρ La Floridita στην Αβάνα, παρέα με τον Γκάρι Κούπερ, o oποίος πρωταγωνίστησε σε δύο κινηματογραφικές μεταφορές βιβλίων του, τον «Αποχαιρετισμό στα όπλα» το 1932 και το «Για ποιον χτυπάει η καμπάνα» το 1943 (φωτογράφισα την εικόνα από το βιβλίο «Poor old Papa» του Claudio Izquierdo Funcia, που αγόρασα το 2001 από ένα βιβλιοπωλείο στην Αβάνα. Το βιβλιοπωλείο είχε στα ράφια του περισσότερα ρολόγια, πυξίδες και ξύλινα καραβάκια αντί για βιβλία κι έμοιαζε με δωμάτιο σπιτιού. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση που βρήκα εκεί αγγλόφωνο βιβλίο, πιθανότατα μεταχειρισμένο, που πρωτοκυκλοφόρησε από τις Ediciones Mec-Graphic το 1995)

«Ο σκύλος έφτασε μια Τρίτη, κάτι που ο Αλιστέρ Φόρσαϊθ αργότερα θα θεωρούσε σημαντικό, αν και δεν μπόρεσε ποτέ να εξηγήσει με ακρίβεια το γιατί. Οι Τρίτες τού φαίνονταν η πιο ειλικρινής μέρα της εβδομάδας -ούτε η ψεύτικη υπόσχεση της Δευτέρας, ούτε η απεγνωσμένη ανακούφιση της Παρασκευής. Οι Τρίτες απλώς υπήρχαν, και έτσι, προφανώς, υπήρχε κι ο Τάινι».

Πριν συνεχίσετε για να διαβάσετε την επόμενη παράγραφο, θα ήθελα να σας καλέσω να απαντήσετε σε μερικές ερωτήσεις. Πώς σας φαίνεται αυτό το κείμενο; Ταυτίζεστε με την ερμηνεία του κειμένου για το τι σημαίνει «ειλικρινής» ημέρα; Θεωρείτε κι εσείς τις Τρίτες τις πιο ειλικρινείς ημέρες; Γιατί όχι τις Τετάρτες ή τις Πέμπτες για παράδειγμα; Τι είδους ημέρες είναι οι Τετάρτες και οι Πέμπτες; Ποια αίσθηση σας δημιουργεί η φράση «Οι Τρίτες απλώς υπήρχαν, και έτσι, προφανώς, υπήρχε κι ο Τάινι»;

Το κείμενο που παραθέτω παραπάνω σε italics λοιπόν, το έγραψε ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) και ο Τάινι, σε αντίθεση με ό,τι υποδηλώνει στην αγγλική γλώσσα το όνομά του, είναι ένας γερμανικός δόγκας (ράτσα πολύ μεγαλόσωμου σκύλου). Η ιστορία αυτή, απόσπασμα της συνολικής, εμπεριέχεται ως παράδειγμα σε μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη για τις διαφορές μεταξύ ανθρώπινης και τεχνητής γραφής, την οποία μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη εδώ.

Συνολικά η μελέτη εξέτασε 61.608 ιστορίες γραμμένες από ανθρώπους και από ΤΝ και κατέληξε στα εξής βασικά συμπεράσματα:

*Το σύστημα που ανέπτυξαν οι ερευνητές μπορεί όχι απλά να αναγνωρίσει με μεγάλη ακρίβεια ποια ιστορία γράφτηκε από άνθρωπο και ποια από ΤΝ, αλλά και να προσδιορίσει ποιο συγκεκριμένο Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο (LLM) την έγραψε. Για παράδειγμα, το Claude τείνει να έχει πιο «επίπεδη» κλιμάκωση γεγονότων, το ChatGPT συχνά εντάσσει στην πλοκή αλληλουχίες ονείρων, το Gemini προτιμά να περιγράφει πιο αναλυτικά τα εξωτερικά χαρακτηριστικά των χαρακτήρων, αντί να εμβαθύνει και το DeepSeek χρησιμοποιεί πολύ τις σωματικές εκφράσεις των συναισθημάτων (π.χ., «ο άντρας ένιωσε ένα σφίξιμο στον λαιμό»).

Έδωσα στο Claude το λινκ της μελέτης και του ζήτησα να χρησιμοποιήσει τα Artifacts για να ετοιμάσει αυτό το διάγραμμα, που δείχνει τα διαφορετικά στυλ γραφής των ανθρώπων και τριών Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων ΤΝ. Παρεμπιπτόντως, αν δεν έχετε ήδη «παίξει» με τα Αrtifacts, πειραματιστείτε το συντομότερο, θα σας λύσουν τα χέρια.

*Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ένας πολύ περιορισμένος αριθμός αφηγηματικών χαρακτηριστικών -συνολικά 30, κάποια από τα οποία μπορείτε να διαβάσετε ακριβώς παρακάτω- είναι υπεύθυνος για το μεγαλύτερο μέρος της διαφοράς μεταξύ ανθρώπινης και τεχνητής γραφής.

*Όταν η ΤΝ γράφει, τείνει να υπεραναλύει τα θέματα και να δίνει υπερβολικά πολλές εξηγήσεις σε σχέση με το μήνυμα ή το αντικείμενο της ιστορίας.

*Η ΤΝ προτιμά πιο απλές δομές πλοκής, που τείνουν να ακολουθούν πιο προβλέψιμες και γραμμικές πορείες σε σχέση με την ανθρώπινη γραφή. Οι ιστορίες της είναι πιο «τακτοποιημένες» και δεν έχουν απρόσμενα παρακλάδια. Λογικό, αφού δεν έχει βιωμένη εμπειρία των απίστευτων πολυπλοκοτήτων, που κάθε τόσο αναστατώνουν τον ανθρώπινο βίο, γεμίζοντάς τον με απρόσμενες τεθλασμένες.

*Οι ιστορίες που γράφονται από ανθρώπους παρουσιάζουν μεγαλύτερη ηθική πολυπλοκότητα και ασάφεια: Οι ανθρώπινοι συγγραφείς είναι πιο πιθανό να δημιουργούν σύνθετους χαρακτήρες, που αντιμετωπίζουν δύσκολες ή ασαφείς ηθικά επιλογές. Με άλλα λόγια, ο δρόμος που επιλέγουν για τους βασικούς χαρακτήρες τους είναι ηθικά πιο αμφίσημος, βάζοντας τον αναγνώστη να αναρωτηθεί γύρω από τις παραλλαγές των εννοιών του καλού και του κακού, αλλά και το αν θα ακολουθούσε το μονοπάτι της Αρετής ή της Κακίας, ανατρέχοντας στη δική του εμπειρία.

*Οι ανθρώπινες ιστορίες παρουσιάζουν μεγαλύτερη χρονική πολυπλοκότητα: Σε αντίθεση με τις «μονής διαδρομής» και περιορισμένου χρονικού εύρους πλοκές που συναντώνται συχνά στη γραφή της ΤΝ, οι ανθρώπινες ιστορίες χρησιμοποιούν πιο εξελιγμένες χρονολογικές δομές και πιο πολλές αφηγηματικές διαδρομές ανάμεσα στο χθες, το σήμερα και το αύριο. Σε αντίθεση με τους ανθρώπους, η ΤΝ έχει μεν μνήμη, αλλά όχι αναμνήσεις και δεν μπορεί να ονειρευτεί. Δείτε πάντως πόσο ποιητικά απάντησε το Claude όταν το ρώτησα αν μπορεί να ονειρευτεί.

*Οι ιστορίες της ΤΝ στερούνται αφηγηματικής ποικιλομορφίας: Το τεχνητά δημιουργημένο περιεχόμενο τείνει να μοιάζει περισσότερο με άλλο περιεχόμενο ΤΝ από ό,τι οι ανθρώπινες ιστορίες μοιάζουν μεταξύ τους. Νομίζω ότι όλες και όλοι μπορούμε πλέον να ξεχωρίσουμε κείμενα που έχουν γραφτεί εξολοκλήρου από Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ουσιαστικά, κάποια από τα ευρήματα της έρευνας αποτυπώνουν όσα είχαμε συζητήσει στο vidcast μου πριν από κάποιους μήνες με τον συγγραφέα Ισίδωρο Ζουργό, ότι δηλαδή η ΤΝ μπορεί να αποδειχθεί στο μέλλον μαέστρος στα «σκακιστικά» παιχνίδια που σχετίζονται με τη δόμηση της δράσης ενός μυθιστορήματος, αλλά η γλώσσα στην οποία γράφουμε οι άνθρωποι, το ύφος, ο σπαραγμός και ο λυγμός της, που αντηχούν μέσα στα κείμενα της πραγματικής λογοτεχνίας, δεν είναι εύκολο να αναπαραχθούν από τους αλγόριθμους.

Στη βεράντα του εστιατορίου «La Terraza» με τον Gregorio Fuendes και τον Anselmo Hernandez, που του ενέπνευσε τον χαρακτήρα του Σαντιάγκο στο «Ο γέρος και η θάλασσα» (φωτογράφισα την εικόνα από το βιβλίο «Poor old Papa» του Claudio Izquierdo Funcia)

Το έχω ξαναγράψει. Σε μια εποχή ομοιομορφίας, την οποία επιτείνει η ΤΝ, αν κάτι θα μας διαχωρίζει ως ανθρώπους είναι η ποικιλομορφία του είδους μας. Δεν έχει νόημα απλά «να ταιριάζουμε», παρότι η ανάγκη αυτή είναι βαθιά ριζωμένη μέσα μας ως αταβιστικό κατάλοιπο.

Το «ανήκειν» μάς κάνει να νιώθουμε πιο ασφαλείς, με τον ίδιο τρόπο που όσοι πρόγονοί μας κυνηγούσαν μαμούθ σε οργανωμένες ομάδες είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν από τον βαρύ χειμώνα.

Το βασικό όμως στη νέα αυτή εποχή είναι για εμένα να καλλιεργήσουμε την ιδιομορφία μας, να αποδεχτούμε πως αυτό που αξίζει να θρέψουμε είναι ό,τι μας κάνει μοναδικές και μοναδικούς. Να κερδίσουμε ή να ανακτήσουμε την αυθεντικότητά μας. Να θυμηθούμε τι μας άρεσε να κάνουμε όταν ήμασταν παιδιά, τις ιδιαίτερες κλίσεις και αποκλίσεις μας.

Το μεγαλύτερο όφελος όταν αγκαλιάζουμε την αυθεντικότητά μας δεν είναι ότι μπορούμε ευκολότερα να προπονήσουμε τον εαυτό μας στη διαφορετικότητα και να ξεχωρίσουμε ως άτομα σε μια εποχή που η ομοιομορφία εξελίσσεται σε κανόνα -είτε είμαστε συγγραφείς είτε νομικοί είτε μουσικοί είτε μηχανικοί είτε ζωγράφοι είτε δημοσιογράφοι. Είναι πως όταν αποδεχόμαστε αυτό που μας κάνει διαφορετικούς και αυθεντικούς (και ας είναι η ίδια μας η αδυναμία κάποιες φορές), θαρρώ πως είναι ευκολότερο να αναγνωρίσουμε και να καλωσορίσουμε τη διαφορετικότητα στους άλλους ανθρώπους. Κι αυτό, είναι το κλειδί για να διατηρήσουμε μια κοινωνία από την οποία δεν λείπει η ποικιλομορφία. Και να διαμορφώσουμε μια νέα αίσθηση του ανήκειν, σε ένα πλαίσιο διαφορετικό και πιο ωφέλιμο για όλες και όλους.

Αυτά για σήμερα. Μέχρι την επόμενη φορά, σας χαιρετώ με μια ακόμη φωτογραφία του Χέμινγουεϊ από την Κούβα και με τη γνωστή προτροπή: περιφρουρείστε την περιέργειά σας.

Ο Χέμινγουεϊ με τον Constantino Ribalaigua (Constante), ιδιοκτήτη του μπαρ La Floridita και εφευρέτη του daquiri. O Χέμινγουεϊ συνήθιζε να πίνει το κοκτέιλ με μπόλικη ζάχαρη και να το ονομάζει «άγριο ντάκιρι» (φωτογράφισα την εικόνα από το βιβλίο «Poor old Papa» του Claudio Izquierdo Funcia, που αγόρασα το 2001 από ένα βιβλιοπωλείο στην Αβάνα, το οποίο μύριζε τροπική υγρασία και ταξίδια στον χρόνο)