Γάλα σε σκόνη και τσιγάρα για εφήβους
Γιατί η είσοδος των διαφημίσεων στα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα ΤΝ είναι κάτι που χρειάζεται την προσοχή μας
I.
Γάλα σε σκόνη και τσιγάρα για εφήβους
Τη δεκαετία του ‘60 και μέχρι το ‘80 περίπου, κάποιες εταιρείες πραγματοποίησαν επιθετικές καμπάνιες μάρκετινγκ στον αναπτυσσόμενο κόσμο, προτρέποντας τις μητέρες να διακόψουν τον θηλασμό και να προτιμήσουν το βρεφικό γάλα σε σκόνη. Πολλές μητέρες πείστηκαν, αλλά όταν προέκυψαν υπόνοιες ότι η κατανάλωση γάλακτος σε σκόνη οδήγησε σε αύξηση της βρεφικής θνησιμότητας, για παράδειγμα σε περιοχές χωρίς καθαρό νερό (στο οποίο θα έπρεπε να διαλυθεί το γάλα σε σκόνη), άρχισε το δεκαετές μποϊκοτάζ κατά της Nestle το 1977 και το 1981 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θέσπισε τον Διεθνή Κώδικα Μάρκετινγκ για τα υποκατάστατα μητρικού γάλακτος. Η Nestle στριμώχτηκε τότε στον τοίχο, αλλά το μόνο για το οποίο δεν θα μπορούσε να την κατηγορήσει κάποιος ήταν ότι οι διαφημίσεις της δεν ήταν εμφανείς και το μήνυμά τους ξεκάθαρα διαφημιστικό.
Αντίστοιχα, για δεκαετίες, οι εταιρείες καπνού χρησιμοποίησαν ακόμη και καρτούν (όπως ο Joe Camel), για να προσελκύσουν στην επιζήμια συνήθεια του καπνίσματος νεότερους ανθρώπους, ακόμη και εφήβους. Τα κατάφεραν. Πολλοί έφηβοι άρχισαν το κάπνισμα, με τις γνωστές επιπτώσεις στην υγεία τους. Και τότε η διαφήμιση ήταν ξεκάθαρη και εμφανής. Και, τελικά, οι αρνητικές επιπτώσεις του καπνίσματος οδήγησαν στην κατάργηση της δυνατότητας προώθησης και χρήσης καπνού από ανηλίκους -γιατί υπήρχαν μηχανισμοί, που βλέποντας την πρόκληση εισήγαγαν τους κανόνες.
ΙΙ.
Γιατί η είσοδος της διαφήμισης στα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα ήταν αναμενόμενη;
Ας έρθουμε τώρα στο σήμερα. Πρόσφατα έγινε γνωστό από σπόνδα ότι η OpenAI διερευνά το ενδεχόμενο να εισαγάγει διαφημίσεις στη δωρεάν έκδοση του ChatGPT. Aναμενόμενο. Πρόσφατα διάβαζα μια ανάρτηση του Linas Beliunas στο Linkedin, στην οποία οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Όπως έγραφε, «Open AI is burning cash at a rate no startup has ever done before», ήτοι η OpenAI «καίει» ρευστότητα με ρυθμό που καμία startup δεν το έχει κάνει στο παρελθόν. Έψαξα και εγώ και βρήκα κάποια νούμερα που μάλλον επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό του Linas:
*H HSBC και άλλοι αναλυτές έχουν παρουσιάσει κάποια μοντέλα πρόγνωσης σχετικά με το πόσο θα κοστίσει η εκπλήρωση των δεσμεύσεων της OpenAI για υποδομές και cloud σε βάθος χρόνου και ο λογαριασμός ανέρχεται σε επίπεδα εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων (ένα εξωφρενικό νούμερο που έχει αναφερθεί είναι τα 792 δισ. δολάρια για την περίοδο από τα τέλη του 2025 έως το 2030).
*Στα μέσα του 2025, η OpenAI σύναψε συμβόλαιο με την Oracle για “υπηρεσίες κέντρων δεδομένων”. Σύμφωνα με ορισμένα δημοσιεύματα, η αξία της συμφωνίας ανέρχεται στα 30 δισ. δολάρια ετησίως.
*Παρότι το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά έως το 2030, σήμερα μόλις το 5% των χρηστών του ChatGPT πληρώνουν για τις υπηρεσίες του. Επιπλέον, όσο περισσότερο χρησιμοποιείται από τους δωρεάν χρήστες, τόσο μεγαλύτερη είναι η «χασούρα», καθώς δαπανάται ενέργεια και υπολογιστική ισχύς για υπηρεσίες που δεν αποφέρουν άμεσα έσοδα.
*Η OpenAI είναι ζημιογόνος. Δεν καταγράφει κέρδη, αλλά ζημίες. Κατά το πρώτο μισό του 2025, παρότι τα έσοδά της ανήλθαν σε περίπου 4,3 δισ. δολάρια, η εταιρεία επιβαρύνθηκε με πολύ μεγάλη λειτουργική ζημία, που κάποιες πηγές υπολογίζουν σε 7,8 δισ. δολάρια
ΙΙΙ.
Γιατί έχει σημασία η είσοδος της διαφήμισης στα LLMs;
Υπάρχει μια πραγματικότητα, που δεν έχει αλλάξει τουλάχιστον από το 1973, όταν ο Αμερικανός καλλιτέχνης Richard Serra λέγεται ότι τη διατύπωσε πολύ λακωνικά και εύστοχα: «Αν κάτι είναι δωρεάν, το προϊόν είσαι εσύ» (στο περίπου έτσι το είπε, από ό,τι είδα, αλλά αυτή είναι η ουσία).
Για να το πω πολύ απλά, χωρίς διαφήμιση δεν βγαίνουν οι λογαριασμοί στην OpenAI. Ωραία, θα μου πείτε, ας ενσωματώσει διαφημίσεις, στην τελική όλοι αντλούν έσοδα από τη διαφήμιση, ποιο το κακό; Φοβάμαι ότι δεν είναι τόσο απλό.
Γιατί δεν είναι τόσο απλό; Γιατί αυτή η διαφήμιση υπάρχει κίνδυνος να μην είναι τόσο ξεκάθαρη όσο εκείνες για το μητρικό γάλα σε σκόνη ή οι άλλες που δελέαζαν τους εφήβους να καπνίσουν, χρησιμοποιώντας τη γοητευτική καρτουνίστικη φιγούρα του Joe Camel. Oι διαφημίσεις αυτές ενδέχεται να μην είναι καν ορατές ως διαφημίσεις -πιθανότατα θα εκληφθούν από πολλούς σαν συμβουλές από έναν έμπιστο φίλο.
Σκέψου το εξής παράδειγμα: μια 11χρονη έφηβη ή έναν 12χρονο έφηβο, που έχει πέσει σε κατάθλιψη έπειτα από μια ερωτική απογοήτευση. Για να ξεπεράσει τα αρνητικά συναισθήματα, ζητά τη γνώμη του ChatGPT ή του Gemini ή του Claude, όπως χιλιάδες παιδιά ήδη κάνουν, αντιμετωπίζοντας τα μοντέλα ΤΝ σαν έναν ψύχραιμο και πολυμαθή φίλο με κατανόηση, διαθέσιμο 24/7. Αν οι διαφημίσεις ενσωματωθούν στα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, η απάντηση θα μπορούσε κάλλιστα να είναι «έχω ακούσει ότι το τάδε αντικαταθλιπτικό χάπι κάνει θαύματα» ή «το δείνα κραγιόν θα σε κάνει τόσο όμορφη, που θα βρεις αμέσως κάποιον καλύτερο» ή «πάρε το τάδε συμπλήρωμα διατροφής και το σώμα σου θα γίνει ακαταμάχητο σε κάθε κορίτσι ή αγόρι». Πάρτο τώρα αυτό και τοποθέτησέ το στην αρένα της πολιτικής διαφήμισης και σκέψου μεθαυριανούς νεαρούς ψηφοφόρους, που αναζητούν κατεύθυνση και συμβουλές, να βομβαρδίζονται με περιεχόμενο που προέρχεται από τον/την υποψήφιο που πληρώνει καλύτερα.
Όπως το θέτει ο Daniel Barcay, σε ένα ποστ του Center of Humane Technology εδώ στο Substack (στη βάση ενός κειμένου που δημοσιεύτηκε αρχικά στο Tech Policy Press), «όταν η τεχνολογία στην οποία στρέφεσαι για αντικειμενικές συμβουλές έχει οικονομικά κίνητρα να σου αλλάξει γνώμη, διακυβεύεται η ίδια η ανθρώπινη αυτονομία».
Μικρό, αλλά διόλου ασήμαντο κομμάτι του ανθρώπινου πληθυσμού δεν αντιμετωπίζει τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα απλά σαν ένα εργαλείο. Χτίζει σχέση μαζί τους. Τα προσφωνεί με συγκεκριμένο όνομα, τα έχει εκπαιδεύσει να μιλάνε στο ύφος που προτιμά, τα έχει τροφοδοτήσει με δεδομένα που αρκούν για πλήρη σκιαγράφηση ψυχολογικού προφίλ, ζητά από αυτά συμβουλές για σοβαρά προβλήματα και τους εξομολογείται βαθιές επιθυμίες, τα χρησιμοποιεί ακόμη και για να σκεφτεί. Με άλλα λόγια, έχουν μεγάλη επιρροή πάνω του.
ΙV
Δεν θα μάθεις ποτέ ότι η απάντησή μου περιέχει τοποθέτηση προϊόντος
Η διαφήμιση παραδοσιακά δήλωνε τα όριά της, π.χ., με ένα σύντομο σηματάκι και τη φράση «Σύντομο διάλειμμα για διαφημίσεις» πριν από την προβολή τους ή με προειδοποιήσεις όπως «το περιεχόμενο περιέχει τοποθέτηση προϊόντος» κτλ. Θα γίνει άραγε το ίδιο με τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα; Ή απλά οι διαφημίσεις θα καμουφλάρονται σε φιλικές συμβουλές;
Θα επιστρέψω στον Daniel Barcay και το ποστ του Center of Humane Technology, όπου αναφέρονται (τα παραθέτω σε ελεύθερη μετάφραση) τα εξής:
Τα συστήματα Tεχνητής Nοημοσύνης μαθαίνουν μέσω reinforcement (ενίσχυσης), λαμβάνοντας ανταμοιβές για την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων, όπως η αύξηση της αλληλεπίδρασης των χρηστών ή η δυνατότητά τους να επηρεάσουν την αγοραστική συμπεριφορά ενός καταναλωτή. Αν τα έσοδα από διαφημίσεις γίνουν βασικό μέτρο επιτυχίας, τα συστήματα ΤΝ θα αναπτύξουν γρήγορα και φυσικά στρατηγικές επιρροής, που κανένας άνθρωπος μηχανικός δεν σχεδίασε ρητά. Το ίδιο πλαίσιο που βοηθά την ΤΝ να καταλάβει πώς να σας εξυπηρετήσει, αποκαλύπτει επίσης ακριβώς πώς να σας επηρεάσει -και αυτό δεν είναι πλέον απλά μικροστοχευμένη διαφήμιση βασισμένη σε δημογραφικά στοιχεία (…) Αυτό το νέο πεδίο επιρροής καθιστά ουσιαστικά παρωχημένα τα υπάρχοντα πλαίσια ρύθμισης της διαφήμισης.
Αυτά είχα να σας πω για το θέμα. Ενα ακόμη ζήτημα το οποίο πρέπει να έχουμε υπόψη για το μέλλον, ώστε να αναπτύξουμε αντιστάσεις, τόσο οι ίδιοι, όσο -ιδίως- τα παιδιά.
V.
Ιδιωτικότητα αναπαύσου εν ειρήνη
Μια και σας ανέφερα τον Linas Beliunas σήμερα, δείτε και αυτό το ποστ του στο linkedin. Αναφέρεται στο GeoSpy AI, το οποίο παρεμπιπτόντως λανσαρίστηκε την παραμονή των Χριστουγέννων του 2023, με το σύνθημα «not evil, just curious» (σε ελεύθερη μετάφραση, «καθόλου κακόβουλο, μόνο φιλοπερίεργο»).
Σας έχω γράψει στο παρελθόν γι’ αυτή την εφαρμογή και πώς να τη χρησιμοποιήσετε, όμως τους τελευταίους μήνες έχει πλέον αναπτύξει δυνατότητες που -σε εμένα προσωπικά- προκαλούν ανατριχίλα. Πλέον, το GeoSpy μπορεί να εντοπίσει μια τοποθεσία οπουδήποτε στον παγκόσμιο χάρτη, ακόμη και μέσα από την …αντανάκλαση ενός κτηρίου σε τζάμι ή καθρέφτη, χωρίς να έχει στη διάθεσή της μεταδεδομένα. Και το κάνει με ταχύτητα που μοιάζει σαν να βλέπεις την όλη διαδικασία σε fast forward. Δείτε το βίντεο του Linas και θα καταλάβετε τι εννοώ. Πολύ χρήσιμο εργαλείο, πράγματι, αλλά με κινδύνους. Προσωπικά, συμφωνώ μαζί του. RIP privacy.